به گزارش پایگاه خبری تحلیلی همراز، اما پروژه شهید رئیسی اصفهان فقط یک مسیر تازه برای عبور خودروها نیست. پشت اعداد و ارقام بزرگ آن از ۵۰۴ هزار متر مکعب خاکبرداری تا ۴۰ هزار تن آسفالت ریزی، روایت تلاش جمعی برای حل یکی از مرگبارترین نقاط ترافیکی شهر نهفته است؛ جایی که سالانه حدود ۱۷ نفر جان خود را از دست میدادند.
محدوده حدفاصل پل شهیدان طیاره تا پل شهید دریانوش در شرق اصفهان، سالها یکی از گرههای ترافیکی و نقاط حادثهخیز شهر بود. تداخل مسیرهای دسترسی، نبود زیرگذرهای ایمن و ترافیک سنگین ورودی شرقی، این منطقه را به یکی از پرخطرترین نقاط شبکه معابر اصفهان تبدیل کرده بود.
میثم علینقیان، معاون مالی و اقتصادی شهردار اصفهان، در این باره میگوید: آمار حدود ۲۰ فوتی در سال در این محدوده، ضرورت اجرای یک طرح اساسی را نشان میداد، این آمار تلخ، مدیریت شهری را به این نتیجه رساند که دیگر نمیتوان با اصلاحات موضعی و جزئی، مشکل را حل کرد؛ نیاز به یک بازطراحی کامل شبکه دسترسی در این محدوده وجود داشت.
این محدوده که دروازه ورودی شرقی اصفهان نیز به شمار میرود، سالها با مشکلات متعددی دستوپنجه نرم میکرد؛ ترافیک سنگین در ساعات پیک، تداخل حرکتی میان مسیرهای مختلف، نبود ایمنی کافی برای عابران پیاده و تصادفات متعدد که هر ساله قربانی میگرفت. ساکنان محلههای حصه شمالی و جنوبی، کارکنان و مسافران فرودگاه بینالمللی اصفهان و شهروندانی که از این محور برای تردد روزانه استفاده میکردند، همگی با این مشکلات آشنا بودند.
اعداد خیرهکننده یک پروژه شهری
این پروژه در زمینی به مساحت ۳۰۰ هزار متر مربع و به طول تقریبی سه کیلومتر اجرا شده است. اما وقتی به آمار مصالح و عملیات اجرایی نگاه میکنیم، ابعاد واقعی این طرح بزرگ خودنمایی میکند.
اصغر کشاورزراد، معاون عمران شهری شهردار اصفهان، جزئیات قابل توجهی از این پروژه ارائه میدهد؛ وی می گوید: حدود ۵۰۴ هزار متر مکعب خاکبرداری انجام شده که معادل جابهجایی حدود ۸۵ هزار کامیون خاک است؛ اگر این کامیونها را پشت سر هم قرار دهیم، صفی به طول تقریبی ۸۵۰ کیلومتر شکل میگیرد، یعنی حدود چهار برابر مسیر اصفهان تا کاشان.
در بخش سازهای نیز آمارها چشمگیر هستند، حدود ۴۰۰۰ تا ۴۵۰۰ تن میلگرد مصرف شده که معادل میلگرد مورد نیاز برای ساخت ۷۵۰ واحد آپارتمان ۱۰۰ متری است. همچنین حدود ۴۸ تا ۵۰ هزار متر مکعب بتنریزی انجام شده که اگر این حجم بتن را با ۷۴۰۰ دستگاه میکسر تصور کنیم، صفی به طول ۷۴ کیلومتر تشکیل میدهد؛ مسافتی که تقریباً سه برابر مسیر اصفهان تا نجفآباد است.
۴۰ هزار تن آسفالت نیز در این پروژه مصرف شده که سهم قابل توجهی در ایجاد مسیری هموار و ایمن برای شهروندان دارد. این حجم آسفالت معادل حدود ۲۰۰۰ کامیون است که اگر پشت سر هم قرار گیرند، طول صف آنها به حدود ۲۰ کیلومتر میرسد.
علاوه بر این، حدود ۱۰۲ هزار متر مکعب عملیات خاکریزی انجام شده که معادل جابهجایی حدود ۱۷ هزار کامیون خاک است؛ اگر این کامیونها با طول متوسط ۱۰ متر پشت سر هم قرار گیرند، صفی حدود ۱۷۰ کیلومتر ایجاد میکنند؛ مسافتی که تقریباً معادل مسیر اصفهان تا کاشان و بخشی از ادامه این مسیر است.
هفت پل و ۱۸۰۰ متر زیرگذر
پروژه شهید رئیسی شامل شش دهانه پل بتنی سوارهرو، یک دهانه پل عابر پیاده فلزی و حدود ۱۸۰۰ متر زیرگذر است که برای تأمین استحکام این سازهها، حدود ۱۷۰۰ شمع اجرا شده است.
اما شاید مهمترین دستاورد این پروژه، نقشی باشد که در اتصال محلات ایفا میکند. این طرح با ایجاد دسترسیهای جدید، محلههای حصه شمالی و جنوبی را به هم متصل کرده و مسیرهای ارتباطی به خیابانهای اطراف پروژه را ساماندهی کرده است.
عدالت محوری و محرومیت زدایی در پروژه شهید رئیسی
و اما این پروژه را نباید تنها از منظر یک پروژه فنی مورد بررسی قرار داد، همانطور که مرکز پژوهش های شورای اسلامی آن را از دید عدالت شهری و محرومیت زدایی از محله های شرقی اصفهان بررسی می کند. مصطفی نباتینژاد، رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان در این زمینه می گوید: از منظر عدالت شهری، مهمترین پیامد مثبت این پروژه، اتصال دو محلهای بود که پیشتر فاصلهای میان آنها وجود داشت و مانع شکلگیری احساس تعلق یکپارچه میشد.
وی افزود: این اتصال، فراتر از یک دسترسی فیزیکی ساده است. سالها بود که ساکنان حصه شمالی و جنوبی برای رفتوآمد میان دو محله، مجبور بودند مسیرهای طولانی و پرخطری را طی کنند. این جدایی فیزیکی، به نوعی جدایی اجتماعی و اقتصادی نیز دامن زده بود. حالا با اجرای این پروژه، این دو محله به هم پیوند خوردهاند و زمینه برای شکلگیری یک هویت محلهای یکپارچه فراهم شده است.
استفاده از نخستین حفاظ غلتکی کشور
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این پروژه، نصب نخستین حفاظهای غلتکی کشور در آن است. سعید ساکت، معاون حملونقل و ترافیک شهردار اصفهان، میگوید: این حفاظها با پیگیری و مدیریت معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان و با تکیه بر دانش متخصصان داخلی، طی فرایند مهندسی معکوس، بازطراحی و ساخته شده است.
وی ادامه می دهد: مکانیزم عملکرد این حفاظها به این صورت است که انرژی ضربه ناشی از برخورد خودرو را جذب کرده و به انرژی چرخشی تبدیل میکند. این فناوری نه تنها از شدت تصادفات میکاهد، بلکه با هدایت دوباره وسیله نقلیه به مسیر اصلی، از انحراف خودرو به خارج از جاده یا برخورد با موانع جلوگیری میکند. رنگ و درخشندگی خاص این غلتکها نیز به هدایت بصری رانندگان در شرایط نوری مختلف کمک میکند.
این دستاورد، گامی مهم در مسیر بومیسازی فناوریهای نوین ترافیکی محسوب میشود. پیش از این، چنین تجهیزاتی باید از کشورهای دیگر وارد میشد، اما حالا با تکیه بر دانش و توان متخصصان داخلی، این فناوری در داخل کشور طراحی و ساخته شده است. ساکت تأکید میکند: بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین ایمنی با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، رویکرد اصلی این معاونت است و تلاش میکنیم تا با توسعه این حفاظهای هوشمند در نقاط پرخطر شبکه معابر، امنیت تردد شهروندان را به حداکثر برسانیم.
سامانههای هوشمند و تجهیزات هدایت مسیر
علاوه بر حفاظهای غلتکی، پروژه شهید رئیسی به سامانههای هوشمند حملونقل (ITS) و تجهیزات گسترده هدایت مسیر نیز مجهز شده است. بیش از ۱۶ هزار نفرساعت تلاش کارشناسی برای طراحی و اجرای این سامانهها صرف شده و تجهیزات هدایت مسیر به ارزش ۲۲۰ میلیارد ریال در این محور نصب شده است.
پروژه شهید رئیسی با اعتباری بالغ بر ۱۵۰۰ میلیارد تومان اجرا شده است. این سرمایهگذاری عظیم، نشاندهنده اولویت بالایی است که مدیریت شهری به رفع این گره ترافیکی و تأمین ایمنی شهروندان داده است.
علی قاسمزاده، شهردار اصفهان، با اشاره به اهمیت این پروژه میگوید: این پروژه از منظر کاهش بار ترافیکی، افزایش ایمنی و ایجاد آثار مثبت اجتماعی برای محدوده پیرامونی، از اهمیت ویژهای برخوردار است و میتواند نقش مؤثری در توسعه این بخش از شهر ایفا کند.
شهردار اصفهان همچنین از برنامههای گسترده عمرانی شهر در آینده خبر میدهد و می گوید: در بودجه سال ۱۴۰۵ بیش از یک هزار پروژه عمرانی پیشبینی شده و اکنون بیش از ۵۰۰ قرارداد عمرانی فعال در نقاط مختلف شهر در حال اجراست.
قاسمزاده با اشاره به روند اجرای طرحهای عمرانی در اصفهان میگوید: شهروندان علاوه بر انتظار برای ارائه خدمات روزمره در حوزههایی مانند حملونقل، نظافت و خدمات شهری، همواره خواستار برنامهریزی برای آینده و اجرای پروژههای توسعهای هستند و شهرداری نیز این مطالبه را در دستور کار خود قرار داده است.
پروژهای که در روزهای دشوار هم متوقف نشد
یکی از نکات قابل توجه در روایت این پروژه، تداوم عملیات اجرایی آن حتی در شرایط دشوار است. از اواخر دهه ۱۳۹۰ مطالعات این پروژه آغاز شد، اما عملیات اجرایی اصلی آن طی چند سال اخیر شدت گرفت، اما نکته مهم این است که حتی در روزهای جنگ و شرایط ویژه، کار روی این پروژه متوقف نشد.
نباتینژاد در این باره میگوید: روحیه جسارت در بدنه مدیریت شهری بهگونهای بوده است که حتی در سختترین شرایط نیز پروژهها متوقف نشد؛ در واقع فرهنگ مقاومت و کار جهادی، همانگونه که در زمان جنگ تحمیلی جاری بود، امروز نیز در توسعه اصفهان ساری و جاری است.
وی میافزاید: پروژه شهید رئیسی نمونه بارز این مدیریت جهادی است که با وجود شرایط ویژه، کار آن متوقف نشد؛ این پروژه چندوجهی است؛ علاوه بر حل گرههای ترافیکی، امنیت اجتماعی پایدار را برای محلات پیرامونی به ارمغان آورده، فضاهای بیدفاع شهری را از بین برده و با ایجاد پیشران اقتصادی به بهبود شرایط کمک کرده است.
این تداوم کار، نشاندهنده عزم جدی مدیریت شهری برای به سرانجام رساندن پروژههای توسعهای است، حتی زمانی که شرایط اقتصادی و سیاسی دشوار است. نباتینژاد در این باره میگوید: اگرچه تأمین منابع در شرایط کنونی با محدودیتهایی روبهروست و نمیتوان انکار کرد که سختیهایی وجود دارد، اما مسیرهای تأمین منابع با تدبیر در حال پیگیری است و با همت همکاران و همراهی مردم، اولویت شورا این است که پروژههای توسعهای شهر متوقف نشود.
از افتتاح غیررسمی تا مراسم رسمی با حضور رئیسجمهور
پیش از مراسم رسمی افتتاحیه، مسیر اصلی پروژه از مدتی قبل زیر بار ترافیک رفته بود و شهروندان از آن استفاده میکردند. قاسمزاده پیشتر اعلام کرده بود که اگرچه مراسم افتتاح رسمی به دلیل شرایط و لغو سفر یکی از مسئولان عالیرتبه به تعویق افتاده، اما مسیر هماکنون در اختیار شهروندان است.
وی در آن زمان (روزهای پایانی تیرماه ۱۴۰۵) گفته بود: قرار بود یکی از بزرگترین پروژههای عمرانی اصفهان با حضور یکی از مسئولان عالیرتبه کشور بهصورت رسمی افتتاح شود، اما به دلیل شرایط اخیر، این سفر به تعویق افتاد و در نتیجه مراسم افتتاح نیز برگزار نشد.» با این حال، شهردار اصفهان تأکید کرده بود که پروژه وارد مدار بهرهبرداری شده و شهروندان از آن استفاده میکنند.
سرانجام هفتم شهریور ۱۴۰۵ و همزمان با هفته دولت، این ابرپروژه به صورت ویدئوکنفرانسی با حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، به طور رسمی افتتاح شد تا یکی از بزرگترین طرحهای عمرانی شرق اصفهان رسماً وارد مدار بهرهبرداری کامل شود.
تأثیر بر ترافیک و زمان سفر
برآوردهای انجامشده نشان میدهد که با بهرهبرداری از این پروژه، زمان تردد در این محور به شکل قابل توجهی کاهش خواهد یافت. مسیر اصلی رفت و برگشت از میدان لاله به سمت بزرگراه فرودگاه و بالعکس از طریق زیرگذر برقرار است و شهروندان میتوانند بدون محدودیت از آن استفاده کنند.
این کاهش زمان سفر، تأثیر مستقیمی بر روانی جریان ترافیک و کیفیت سفرهای درونشهری دارد. مسافران فرودگاه بینالمللی اصفهان نیز از این پروژه بهرهمند خواهند شد، چرا که دسترسی به فرودگاه از مسیر شرقی شهر بسیار سریعتر و ایمنتر خواهد شد.
علینقیان در این باره میگوید: پروژه شهید رئیسی تنها توسعه ظرفیت عبور خودروها نیست؛ بلکه بازطراحی یک بخش از شبکه حرکتی شهر است تا مسیرهایی که پیش از این با تداخل حرکتی و نقاط پرخطر همراه بودند، به دسترسیهای ایمنتر و روانتر تبدیل شوند.
پروژههای تکمیلی در راه است
پروژه شهید رئیسی تنها بخشی از برنامه جامع مدیریت شهری اصفهان برای ساماندهی ترافیک شرق شهر است. به گفته مسئولان، تقاطع غیرهمسطح مقابل منطقه حصه نیز بهزودی کلنگزنی خواهد شد. همچنین پروژه شهید فخریزاده با ۱۵ تقاطع غیرهمسطح که تا پایان شهریور به بهرهبرداری میرسد، در کنار طرحهای محلهمحور، بخشی از برنامه گسترده عمرانی شهر است.
قاسمزاده با اشاره به نشست اخیر با مدیران مناطق و اعضای کمیسیون مناطق کمتر برخوردار شورای اسلامی شهر تأکید میکند: در کنار اجرای پروژههای بزرگ شهری، تکمیل پروژههای محلهمحور و رفع مشکلات محلات نیز با جدیت دنبال میشود تا خدمات عمرانی بهصورت متوازن در همه مناطق شهر توسعه یابد.
پروژه شهید آیتالله رئیسی را میتوان از روی نقشه، پلها و زیرگذرهایش دید، اما روایت دقیقتر آن در عددهایی نهفته است که پشت این سازهها پنهان شده: ۵۰۴ هزار متر مکعب خاکبرداری، ۱۰۲ هزار متر مکعب خاکریزی، حدود ۴۵۰۰ تن میلگرد، ۵۰ هزار متر مکعب بتن و ۴۰ هزار تن آسفالت.
اما ارزش واقعی این پروژه با حجم بتن و آسفالت سنجیده نمیشود. آنچه نتیجه این عملیات عظیم را برای شهروندان ملموس میکند، ایمنی بیشتر، دسترسی بهتر، کاهش زمان سفر و آرامش بیشتر در یکی از ورودیهای مهم اصفهان است. از این منظر، پروژه شهید رئیسی را میتوان نمونهای از نگاه «شهر زندگی» به توسعه عمرانی دانست؛ نگاهی که در آن ساخت یک پل یا زیرگذر، هدف نهایی نیست، بلکه وسیلهای است برای ساختن شهری که شهروند در آن کمتر در ترافیک میماند، با خطر کمتری تردد میکند و دسترسی آسانتری به محله و مقصد خود دارد.
این پروژه نشان داد که حتی در شرایط دشوار اقتصادی و با وجود محدودیتها، میتوان با تدبیر، برنامهریزی و کار جهادی، پروژههایی در تراز ملی به سرانجام رساند که نه تنها یک گره ترافیکی را باز میکند، بلکه ایمنی، عدالت شهری و کیفیت زندگی را برای هزاران شهروند به ارمغان میآورد. پروژهای که با تکیه بر توان داخلی، فناوریهای نوین را بومیسازی کرده و نشان داده است که توسعه زیرساختهای شهری، بخشی از مسئولیت مستمر مدیریت شهری در قبال زندگی مردم است؛ مسئولیتی که حتی در سختترین شرایط نیز متوقف نمیشود.
پایگاه خبری تحلیلی همراز همواره به عنوان یکی از منتقدین سیاست های مدیریت شهری، اجرای این پروژه در شرایط سخت اقتصادی و جنگ نظامی را یک اقدام ارزنده ارزیابی و با تاکید بر لزوم استمرار نقدهای سازنده و منصفانه همراه با ارائه راهکار در رسانه، از دست اندرکاران این پروژه بزرگ به ویژه کارگرانی که در این شرایط سخت چنین اثری را خلق کردند نهایت تشکر را دارد./ انتهای پیام
Tuesday, 8 September , 2026